Alle artikelen, met bron
Elk artikel uit de kennisbank op één pagina, per thema, het nieuwste bovenaan. Wetenschappelijk onderbouwd en door Merijn goedgekeurd.
Slapeloosheid
Waarom lig je wakker en wat helpt wél volgens de wetenschap? Merijn van de Laar over slaapdruk, spanning en slaaprestrictie.
- 9 minBij uitputting ligt het voor de hand om meer te rusten en langer in bed te blijven.
- 9 minWie een psychotrauma heeft meegemaakt, slaapt vaak jarenlang onrustig.
- 10 minWie slecht slaapt, krijgt tips, pillen, druppels en apps aangeboden.
- 8 minGeen van de bekende slaaptrucjes met een naam is een bewezen slaapmethode: de 4-7-8-methode kan ontspannend zijn en de 10-3-2-1-regel bevat verstandige adviezen, maar de getallen lijken preciezer dan de wetenschap is.
- 7 minNee, slapeloosheid ligt niet aan je karakter, al denken veel slechte slapers dat ze slecht slapen omdat ze nu eenmaal zo in elkaar zitten: te gevoelig, te perfectionistisch, te veel piekeren.
- 7 minOverdag lukt het je prima om je zorgen te parkeren, maar zodra het licht uitgaat, staat je hoofd aan.
- 7 minJe wordt wakker, ziet dat het half vier is en voelt de irritatie opkomen, want een goede nacht zou toch ononderbroken moeten zijn.
- 10 minVan slaappillen tot magnesium, trackers en gedragstherapie: wat werkt nu echt tegen slecht slapen, en wat past bij jouw situatie?
- 6 minBij slecht slapen ga je bijna vanzelf eerder naar bed of blijf je 's ochtends langer liggen om slaap in te halen.
- 8 minSneller in slaap vallen lukt niet door beter je best te doen, maar door los te laten: slaap komt makkelijker wanneer je slaapdruk hoog genoeg is en je niet tegelijkertijd hard probeert hem af te dwingen.
- 6 minJe valt zonder problemen in slaap, maar om vier of vijf uur ben je ineens klaarwakker.
- 11 minSlecht slapen ontstaat meestal door een deel aanleg, een (stressvolle) aanleiding, én gewoontes en gedachten die het probleem in stand houden.
Slaapritme en biologie
Merijn van de Laar legt uit hoe je biologische klok werkt, wat chronotypes zijn en hoe je je klok verzet met licht en regelmaat.
- 8 minHet is vier uur en je ligt nog wakker: heeft slapen nu nog zin?
- 7 minWakker worden tussen 3 en 5 uur hoort meestal bij normale slaap: in de tweede helft van de nacht heb je relatief minder diepe slaap, is je slaapdruk lager en beweegt je ritme richting wakker zijn.
- 7 minWie ADHD heeft en slecht slaapt, krijgt vaak hetzelfde advies: ontspanningsoefeningen tegen dat drukke hoofd.
- 7 minJe biologische klok reset je niet met één druk op de knop: je verschuift hem geleidelijk, vooral met licht op het juiste moment.
- 11 minVan de oermens zelf hebben we geen slaapmetingen, wel archeologische vondsten en daarnaast is er onderzoek bij hedendaagse jager-verzamelaars.
- 7 minBijna al het licht dat je ogen bereikt, kan invloed hebben op je biologische klok.
- 6 minDe helft van de mensen drukt elke ochtend minstens één keer op de sluimerknop, vaak uit angst om zich te verslapen.
- 5 minBijna iedereen kent iemand die bij volle maan slechter slaapt, en een paar studies leken dat te bevestigen: minder diepe slaap, later inslapen.
- 5 minVroeg naar bed, want de uren voor middernacht tellen dubbel: bijna iedereen heeft het weleens gehoord.
- 4 minNa een nachtdienst slaap je gemiddeld één tot vier uur korter dan normaal.
- 9 minEen korte powernap van ongeveer tien tot twintig minuten geeft meestal de beste combinatie van meer alertheid en weinig suf wakker worden.
- 4 minLekker uitslapen in het weekend voelt als een cadeautje, maar grote verschillen tussen je slaapritme op werk- en vrije dagen kunnen je biologische ritme verstoren.
- 6 minJe brengt bijna een derde van je leven slapend door en staat er waarschijnlijk zelden bij stil waarom.
- 7 minOf je een vroege vogel of een nachtuil bent (of ergens daar tussenin), is geen kwestie van discipline maar veelal van biologie.
- 9 minEen paar keer kort wakker worden tijdens de nacht is heel normaal.
- 7 minEr bestaat geen getal waarvan we kunnen zeggen: zoveel uur heeft iedere volwassene nodig.
Middelen, meten en gadgets
Magnesium, melatonine, supplementen, slaaptrackers en slaapgadgets: wat werkt echt volgens het onderzoek? Merijn van de Laar zet de claims naast het bewijs.
- 6 minJe wordt wakker en voelt je best goed, tot je op je horloge kijkt: slaapscore 68, nauwelijks diepe slaap.
- 8 minEen slaaponderzoek lees je door te beginnen bij het totaal aan bewijs en daarna elke studie zeven vragen te stellen.
- 7 minSlaapgadgets als de verzwaringsdeken, slaaprobot en mondtape worden volop verkocht als oplossing voor beter slapen, maar overtuigend bewijs dat ze chronische slapeloosheid behandelen ontbreekt vooralsnog.
- 6 minVoor magnesium, valeriaan, L-theanine en vitamine B6 blijft overtuigend bewijs bij gezonde slapers uit; bij lavendelolie, glycine en ashwagandha zijn er voorzichtig positieve signalen, maar geen van alle is een bewezen slaapmiddel.
- 4 minCBD-olie wordt vaak verkocht als natuurlijk middel om rustiger en beter te slapen.
- 6 minMagnesium wordt volop verkocht als mineraal voor ontspanning en een betere nachtrust.
- 6 minSlaaptrackers zoals een smartwatch of slaapring kunnen een redelijke indruk geven van je slaapduur en slaapritme, maar veel andere cijfers zijn een stuk minder betrouwbaar.
- 7 minSlaappillen maken je natuurlijke slaap niet blijvend kapot, ook niet als je ze jarenlang hebt gebruikt.
- 8 minMelatonine is geen klassieke slaappil maar een tijdsignaal voor je biologische klok.
Leefstijl en slaapomgeving
Eten, koffie, sport, seks, je slaapkamer en wie of wat er naast je ligt: welke factoren overdag en 's nachts je slaap bepalen.
- 11 minDe ideale slaapkamer is vooral thermisch comfortabel, niet te warm en niet te koud: begin bij temperatuur, daarna bij je eventuele nachtkleding en bedgerei en kijk dan pas naar matras en kussen.
- 7 minWat eet je het beste voor het slapen? Laat en zwaar eten lijkt ongunstig, wondervoeding bestaat nietBananen, warme melk, kiwi's, een eiwitshake of juist helemaal niets meer nuttigen na acht uur: over eten en slaap gaan veel stellige adviezen rond.
- 7 minVan alle mogelijke slaapbevorderaars is dit misschien de leukste.
- 8 minAbsolute stilte bestaat niet, en je hebt haar ook niet nodig.
- 5 minRuim de helft van de huisdiereigenaren in een onderzoek onder patiënten van een slaapkliniek sliep met het dier in dezelfde kamer.
- 5 minHet licht van je telefoon kan je biologische klok mogelijk een beetje beïnvloeden, maar het effect op je slaap lijkt bij normaal gebruik klein; hoe lang en waarvoor je je telefoon gebruikt, telt minstens zo zwaar.
- 6 minBij hitte helpt het als je lichaam zijn warmte goed kwijt kan: de airco mag 's nachts aan zolang de koude luchtstroom niet recht over je lichaam gaat, warme voeten zijn meestal een goed teken en bij je pyjama telt vooral comfort.
- 7 minJe zegt dat je goed hebt geslapen, maar de nacht kan slechter zijn dan je 'm beleeft.
- 5 minRegelmatig bewegen hangt samen met beter slapen, vooral naarmate je ouder wordt.
- 7 minJe partner snurkt, woelt of leest nog een uur met het licht aan, en je vraagt je af of apart slapen niet slimmer is.
Gezondheid en slaapstoornissen
Wat slaap wél en niet met je gezondheid doet, welke slaapstoornissen er zijn en wanneer je naar de huisarts gaat. Merijn zet de feiten naast de krantenkoppen.
- 9 minEen incidentele korte nacht is geen reden om je zorgen te maken over kanker.
- 7 minEen keer kort slapen, een dutje doen of na elf uur naar bed gaan hoeft geen direct effect te hebben op je hart; de koppen daarover komen bijna altijd uit onderzoek dat samenhang laat zien, geen oorzaak.
- 7 minSlecht slapen hangt in onderzoek samen met een hoger risico op dementie, maar het is veel minder duidelijk hoeveel daarvan door het slechte slapen zelf komt; slecht slapen kan ook een vroeg symptoom van alzheimer zijn.
- 7 minSlaapproblemen komen heel vaak voor bij mensen met een depressie, en slapeloosheid voorspelt ook een grotere kans om later depressief te worden.
- 7 minJe kind zit rechtop in bed met open ogen, loopt door de gang en herinnert zich de volgende ochtend weinig of niets.
- 9 minEen slechte nacht is vervelend, maar je wordt er niet ineens ziek van.
- 4 minHet rustelozebenensyndroom geeft een onaangename, kriebelende aandrang om je benen te bewegen zodra je 's avonds tot rust komt.
- 4 minJe slaapt onrustiger rond je menstruatie, in je zwangerschap of tijdens de overgang.
- 4 minJe wordt wakker met een stijve kaak of hoort van je partner dat je 's nachts knarst, terwijl je zelf niets hebt gemerkt.
- 9 minJe ligt wakker van het gesnurk naast je en vraagt je af: is dit gewoon vervelend, of kan er slaapapneu achter zitten?
- 10 min"Te weinig slaap maakt je ziek", lees je overal.
Dromen
Wat gebeurt er 's nachts in je hoofd? Merijn van de Laar over dromen, nachtmerries, lucide dromen en wat de wetenschap weet.
- 7 minAl in het oude Egypte probeerde men dromen met een goddelijke boodschap op te roepen, en in onderzoeken uit de jaren tachtig zei 55 tot 70 procent van de ondervraagde Britten, IJslanders en Zweden te geloven dat dromen de toekomst kunnen voorspellen.
- 7 minSlaapproblemen en stress gaan vaker samen met nare dromen en nachtmerries.
- 6 minTerugkerende nachtmerries zijn goed te behandelen, en dat hoeft niet altijd met een therapeut plaats te vinden.
- 6 minRond examens, deadlines en ruzies kunnen dromen negatiever en emotioneler worden.
- 4 minTerugkerende dromen zijn waarschijnlijk geen voorspelling en hoeven niet te betekenen dat er iets onverwerkt is: ze gaan vaak minder over het letterlijke verhaal en meer over emoties en thema's die ook in je dagelijks leven spelen.
- 6 minJe droomde iets vreemds en zoekt de betekenis op, misschien in een droomwoordenboek.
- 7 minVan je dromen beter onthouden tot lucide dromen, waarin je beseft dat je droomt.
- 7 minJe schrikt wakker uit een nachtmerrie, of je bent wakker maar je kunt je lichaam niet bewegen.
- 7 minJe wordt wakker met een droom die zo echt voelde dat je even moet bijkomen, of juist met het gevoel dat je nooit droomt.
Slaap door de leeftijden
Slaap verandert van baby tot senior. Merijn van de Laar legt uit wat per leeftijd normaal is, wat je zelf kunt doen en wanneer je hulp zoekt.
- 12 minJa, op een paar punten: volwassen Nederlanders horen in internationale vergelijkingen bij de langste slapers, en vooral bij baby's en kinderen valt de Nederlandse nadruk op rust, regelmaat en vaste dagelijkse routines op.
- 5 minGebroken nachten door een baby of peuter betekenen niet dat je slaap kapot is: je slaapt in stukken door het ritme van je kind.
- 5 minVeel ouders die denken dat hun kind slecht slaapt, hebben eigenlijk een kind dat prima slaapt voor zijn leeftijd.
- 8 minJe slaap is niet je hele leven hetzelfde.