Tandenknarsen en kaakklemmen in je slaap

Tandenknarsen in je slaap of kaakklemmen, slaapbruxisme, is geen bewuste gewoonte die je simpelweg kunt afleren door jezelf voor te nemen niet te knarsen of klemmen. Vaak ontstaat dit rond momenten waarop je slaap heel even lichter wordt. Je partner hoort het, je tandarts ziet misschien de slijtage, en jij wordt bijvoorbeeld wakker met een stijve kaak of doffe hoofdpijn bij je slapen.

Wat er in die seconden gebeurt

Een nacht is geen ononderbroken blok. Iedereen heeft tijdens de slaap korte activaties van het brein en het autonome zenuwstelsel, zogenoemde micro-arousals. Bij slaapbruxisme zie je rond zo'n moment een korte toename van hartslag en spierspanning, gevolgd door ritmische of niet-ritmische activiteit van de kauwspieren. Dat gebeurt meestal zonder dat je bewust wakker wordt. Het is dus slaapfysiologie die bij de een actiever is dan bij de ander, geen gedrag waar je tijdens de slaap bewust controle over hebt. Dat verklaart ook waarom het weinig helpt om jezelf voor het slapen voor te nemen ermee te stoppen.

Dit noemen we slaapbruxisme, om het te onderscheiden van knarsen of klemmen overdag. Wie wakker met de kaken klemt of tandenknarst, tijdens geconcentreerd werk of onder spanning, merkt dat zodra iemand het zegt of als hij het zelf opmerkt en kan het bewust loslaten. In je slaap ontbreekt die controle volledig.

Slaapbruxisme komt bij kinderen relatief vaak voor en neemt gemiddeld af met de leeftijd. Meestal is behandeling niet nodig, tenzij er bijvoorbeeld duidelijke slijtage, pijn of andere klachten ontstaan.

Wat het erger maakt

Aanleg speelt mee: in sommige families komt het vaker voor. Stress en angst worden regelmatig in verband gebracht met bruxisme, maar vooral bij slaapbruxisme is niet goed aangetoond dat stress rechtstreeks de oorzaak is. Sommige mensen merken wel duidelijk meer kaakklachten of knarsen in stressvolle periodes.

Roken, alcohol en cafeïne zijn in verband gebracht met meer slaapbruxisme. Dat bewijst niet dat ze bij iedere knarser de oorzaak zijn, maar bij veel gebruik kan minderen van deze middelen een zinvolle proef zijn. Ook bepaalde medicijnen, waaronder sommige antidepressiva, worden in verband gebracht met meer knarsen. Vermoed je dat, stop dan nooit zelf; bespreek het met de arts die het voorschreef.

Wanneer is het meer dan knarsen?

Slaapbruxisme en slaapapneu kunnen bij dezelfde persoon voorkomen, maar het is nog niet duidelijk of er een rechtstreeks verband bestaat. Knarsen alleen is daarom geen goede aanwijzing voor slaapapneu. Merk je naast het knarsen ook luid snurken, ademstops die je partner opvallen, of duidelijke slaperigheid overdag ondanks genoeg uren in bed, laat dat dan uitzoeken. Wanneer snurken apneu is, lees je in wanneer is snurken slaapapneu.

Helpt een bitje?

Ja tegen de schade, maar niet altijd tegen de spieractiviteit zelf. Een op maat gemaakte splint kan je tanden en tandrestauraties beschermen tegen slijtage en mechanische belasting. Bij sommige mensen neemt de kaakspieractiviteit tijdelijk af, maar een bitje neemt slaapbruxisme meestal niet duurzaam weg. Het is dus een behandeling gericht op schadebeperking, maar geen bewezen manier om de onderliggende bruxisme-activiteit volledig te stoppen.

Opvallende of toenemende slijtage, gebroken restauraties, aanhoudende kaakpijn of terugkerende ochtendhoofdpijn zijn redenen om je tandarts te laten meekijken. Merk je daarnaast signalen zoals snurken met ademstops of uitgesproken slaperigheid overdag, bespreek dat dan ook met je huisarts.

Dit artikel geeft algemene informatie en leefstijladviezen en vervangt geen medisch advies.