Slapen Nederlanders anders dan andere culturen? Vaak langer, met opvallend veel nadruk op rust en regelmaat

Hoe Nederlands is onze kijk op slaap?

Een deel van onze kijk op slaap is typisch Nederlands: vooral in onderzoek naar baby's, kinderen en hun ouders komt Nederland naar voren met een opvallende nadruk op rust en regelmaat. Een kind moet op tijd naar bed. Vaste bedtijden zijn goed. Rust voor het slapengaan. Niet iedere avond het ritme omgooien. Voor veel Nederlanders klinken zulke ideeën bijna vanzelfsprekend. Maar zijn ze dat ook? Onderzoek waarin Nederlandse gezinnen met andere culturen worden vergeleken, laat iets interessants zien: onze ideeën over goede slaap zijn niet alleen biologisch bepaald. Ze worden óók cultureel gevormd.

Waar komt ons beeld van goede slaap vandaan?

Je leert al jong wat een goede slaper is, en veel van die overtuigingen behandelen we later alsof het natuurwetten zijn. Als slaapwetenschapper vind ik dat fascinerend. Je hoort dat je op tijd naar bed moet, dat regelmaat belangrijk is en dat een goede slaper de hele nacht doorslaapt. Later komen daar ideeën bij als acht uur slaap halen, iedere dag ongeveer hetzelfde ritme aanhouden en zo min mogelijk wakker worden.

Een deel daarvan heeft natuurlijk een biologische basis. Onze slaap wordt gestuurd door een biologische klok en door slaapdruk. Maar dat is niet het hele verhaal. Wat wij normaal vinden, wordt mede gevormd door het gezin, de omgeving en de cultuur waarin we opgroeien.

Dat zie ik ook terug in mijn werk rond slapeloosheid. Mensen hebben niet alleen last van het wakker liggen zelf. Ze kunnen ook onrustig worden van het idee dat hun slaap afwijkt van hoe slaap volgens hen hoort te zijn. Juist daarom vind ik cultuur interessant: voordat je probeert slaap te verbeteren, is het nuttig om te onderzoeken waar je beeld van goede slaap eigenlijk vandaan komt.

Hoe kijken Nederlandse ouders naar slaap?

Nederlandse ouders leggen in internationaal onderzoek opvallend veel nadruk op rust, regelmaat en vaste dagelijkse routines. Wie in Nederland is opgegroeid, kent waarschijnlijk de uitdrukking rust, reinheid en regelmaat. Dat blijkt niet zomaar een ouderwetse slogan.

Onderzoekers Charles Super, Sara Harkness en collega's bestuderen al tientallen jaren hoe ouders in verschillende landen denken over de ontwikkeling van hun kinderen. Daarbij komt Nederland opvallend naar voren vanwege de nadruk op rust en regelmaat.

Nederlandse en Amerikaanse moeders

In een onderzoek bij 33 Nederlandse en 41 Amerikaanse moeders werden ouders geïnterviewd toen hun baby's twee en zes maanden oud waren. Nederlandse moeders spraken vaker over het belang van regelmaat en beschreven vaker vaste patronen voor slapen, eten en naar buiten gaan. Amerikaanse moeders legden, wanneer zij over regelmaat spraken, juist vaker de nadruk op het idee dat een baby zijn of haar eigen natuurlijke schema ontwikkelt. Ook in de dagboeken van de gezinnen was meer regelmaat zichtbaar in de dagelijkse patronen van de Nederlandse baby's.

Regelmaat aanbrengen of laten ontstaan

Dat verschil is interessant. Het gaat niet alleen om wat ouders doen, maar ook om het idee erachter. In deze Nederlands-Amerikaanse vergelijking zagen Nederlandse ouders het aanbrengen van regelmaat relatief vaker als onderdeel van de opvoeding, terwijl Amerikaanse ouders vaker benadrukten dat het kind zijn of haar eigen ritme ontwikkelt. Dat betekent natuurlijk niet dat alle Nederlandse of Amerikaanse ouders hetzelfde denken.

Waarom hechten Nederlanders zo aan rust en regelmaat?

De Nederlandse nadruk op rust en regelmaat heeft een lange geschiedenis in opvoedadviezen. De bekende drie R's werden vooral vanaf de late negentiende en twintigste eeuw een herkenbaar uitgangspunt bij de verzorging en opvoeding van jonge kinderen. Ook later bleven structuur, voldoende rust en vaste dagelijkse patronen terugkomen.

Dat betekent niet dat die ideeën door de eeuwen heen onveranderd zijn gebleven. Cultuur werkt niet zo simpel. Maar wanneer bepaalde ideeën generaties lang terugkomen in opvoeding, professionele adviezen en dagelijkse gewoonten, kunnen ze uiteindelijk gaan voelen als vanzelfsprekende regels over hoe slaap hoort te verlopen.

Slapen Nederlandse baby's langer dan Amerikaanse?

In een kleine studie uit 2021 sliepen Nederlandse baby's van acht maanden gemiddeld langer dan Amerikaanse baby's. Het interessante is dat de verschillen niet alleen uit interviews naar voren kwamen. In die studie werden 24 Nederlandse en 24 Amerikaanse baby's onderzocht. Met actigrafie, een bewegingsmeter waarmee slaap en waak worden geschat, werd hun slaap thuis gemeten.

De Nederlandse baby's sliepen gemiddeld 13,65 uur per etmaal. Nederlandse baby's sliepen daarmee 1,67 uur meer dan Amerikaanse baby's, vooral doordat ze overdag meer sliepen.

Dit verschil is opvallend, maar het ging om een kleine studie. Bovendien kun je hier niet uit afleiden waarom het verschil ontstond. Het kan samenhangen met bedtijden, dutjes, opvoedingsgewoonten of andere kenmerken van de gezinnen. De studie laat dus zien dát de slaap in deze twee groepen verschilde en dat dit aansloot bij eerder gevonden verschillen in ouderlijke ideeën en routines. Ze bewijst niet dat de Nederlandse opvoedcultuur die extra slaap veroorzaakte.

Hoeveel slapen Nederlandse kinderen vergeleken met andere landen?

In een vergelijking van zeven westerse gemeenschappen uit 2026 sliepen Nederlandse kinderen gemiddeld het langst, zowel als baby van zes maanden als op zeven- tot achtjarige leeftijd. Het ging om 419 kinderen uit Australië, Italië, Nederland, Polen, Spanje, Zweden en de Verenigde Staten. Ouders hielden slaapdagboeken bij en werden geïnterviewd over hun ideeën en gewoonten rond slaap.

Slaapduur per leeftijd

De verschillen waren behoorlijk groot. Bij baby's van zes maanden varieerde de gemiddelde totale slaapduur van ongeveer 12,70 uur in de Spaanse groep tot 15,10 uur in de Nederlandse groep. Bij kinderen van zeven tot acht jaar liep dat uiteen van ongeveer 10 uur in Italië tot 11,12 uur in Nederland.

Meer dan alleen slaapduur

Ook bedtijden, samen slapen en de organisatie van slaap verschilden tussen de groepen. In de interviews kwamen thema's naar voren als rust en regelmaat, bedrituelen, samen slapen en de mate waarin het gezin zich aanpast aan het ritme van het kind.

Ook hier geldt: deze studie laat samenhang zien, geen oorzaak. Je kunt cultuur niet randomiseren zoals je dat met een behandeling kunt doen. Maar het patroon is wel interessant: slaap is niet alleen een biologisch proces. De sociale en culturele omgeving helpt mede bepalen hoe we dat slaapsysteem organiseren.

Hebben Nederlanders dan biologisch meer slaap nodig?

Nee, uit dit onderzoek kun je niet concluderen dat Nederlanders biologisch meer slaap nodig hebben. Als Nederlandse kinderen in sommige studies langer slapen, betekent dat niet automatisch dat hun hersenen meer slaap nodig hebben.

Slaapduur ontstaat uit een samenspel van biologische processen en de omstandigheden waarin iemand slaapt: bedtijd, opstaantijd, dutjes, schooltijden, licht, gezinspatronen en maatschappelijke gewoonten. Een vroeger bedtijdstip kan bijvoorbeeld meer gelegenheid voor slaap geven, maar uit deze studies kun je niet afleiden waardoor de internationale verschillen precies ontstaan.

Dat onderscheid vind ik belangrijk, omdat we slaapduur tegenwoordig gemakkelijk behandelen als een biologische score: alsof ieder mens exact hetzelfde aantal uren zou moeten behalen.

Twintig landen, geen universele slaapduur

Internationaal onderzoek maakt dat beeld ingewikkelder. In 2025 werd slaap onderzocht bij bijna 5.000 mensen uit twintig landen. De gemiddelde slaapduur verschilde tussen landen met maximaal ongeveer anderhalf uur. Ook de slaapduur die statistisch samenhing met de gunstigste gezondheidsscores verschilde per land. Mensen die dichter bij de slaapduur zaten die in hun land als ideaal werd gezien, rapporteerden gemiddeld een betere gezondheid.

Dat betekent niet dat mensen in verschillende landen biologisch verschillende hoeveelheden slaap nodig hebben. Het onderzoek was observationeel en maakte voor belangrijke variabelen gebruik van zelfrapportage. Het laat vooral zien dat de relatie tussen slaapduur, gezondheid en cultuur waarschijnlijk ingewikkelder is dan één universele optimale slaapduur.

Hoeveel slapen Nederlanders vergeleken met andere landen?

Volwassen Nederlanders horen in internationale vergelijkingen bij de langste slapers. In een onderzoek uit 2025 in twintig landen rapporteerden Nederlandse deelnemers van 25 tot 60 jaar gemiddeld 7 uur en 46 minuten slaap, tegen 6 uur en 18 minuten in Japan. Dutjes telden daarbij mee. Alleen Frankrijk zat met 7 uur en 52 minuten iets hoger. Spanje kwam uit op ongeveer 7 uur en 11 minuten.

Dat betekent niet dat iedere studie vindt dat Nederlanders gemiddeld bijna acht uur slapen. In een grote analyse van Kocevska en collega's, waarin gegevens uit 36 Nederlandse bevolkingsonderzoeken werden samengebracht, lag de gerapporteerde slaapduur van volwassenen grofweg rond de zeven uur per nacht. Ook verschilde die niet sterk van die van volwassenen in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.

Waarom verschillen die cijfers?

Vooral omdat onderzoeken niet precies hetzelfde meten en niet dezelfde mensen onderzoeken. Kocevska combineerde gegevens uit verschillende Nederlandse bevolkingsstudies, met verschillende leeftijden en vragen over de gebruikelijke slaapduur. Het onderzoek uit 2025 keek naar een specifieke en veel kleinere groep van 25- tot 60-jarigen en vroeg hoeveel zij de afgelopen nacht hadden geslapen, inclusief dutjes. Leeftijd, selectie van deelnemers, de onderzochte nacht en de manier waarop slaapduur wordt gevraagd kunnen het gemiddelde daardoor behoorlijk verschuiven.

Ook in app-gegevens slapen Nederlanders lang

Ook in een heel ander soort onderzoek, met gegevens van gebruikers van een slaapapp, kwam Nederland bovenaan uit. Van de twintig landen met de meeste gebruikers sliepen Nederlanders gemiddeld het langst, iets boven de acht uur, terwijl Japan en Singapore met ongeveer zevenenhalf uur onderaan stonden. Landen verschilden vooral in bedtijd: waar mensen later naar bed gingen, was de slaapduur korter, terwijl de opstaantijd veel minder verschilde.

De precieze vraag 'hoeveel slaapt de Nederlander gemiddeld?' heeft dus geen enkel exact antwoord. Bij veruit de grootst onderzochte groep kom je grofweg uit rond de zeven uur. Wat verschillende internationale onderzoeken wél vrij consistent laten zien, is dat Nederlanders relatief lang slapen vergeleken met inwoners van veel andere landen.

Hoeveel Nederlanders slapen slecht?

Lang slapen betekent niet dat iedereen goed slaapt. In een representatief Nederlands onderzoek onder 2.089 mensen van 18 tot 70 jaar meldde bijna een op de drie (32,1 procent) een verstoorde slaap, en internationaal voldoet ongeveer een op de acht volwassenen aan de criteria voor slapeloosheid.

Hoe slapen ze in Japan en Spanje?

In Japan slapen mensen gemiddeld korter dan in Nederland en wordt een dutje tijdens werk of les, inemuri, onder voorwaarden geaccepteerd, terwijl in Spanje maar een minderheid nog geregeld een siësta doet. Beide voorbeelden laten zien dat cultuur mede bepaalt wat we als normale slaap zien.

Japan: inemuri, slapen terwijl je aanwezig bent

Japan valt in onderzoek op door de korte slaapduur, en dat begint al jong. In een internationale vragenlijststudie onder ouders van ruim 29.000 kinderen tot drie jaar was de totale slaapduur het kortst in Japan, gemiddeld 11,6 uur per etmaal, tegen 13,3 uur in Nieuw-Zeeland.

Tegelijk kent Japan een gewoonte die bij ons vreemd zou overkomen: inemuri, letterlijk slapen terwijl je aanwezig bent. De japanoloog Brigitte Steger onderzocht dat dutten tijdens het werk, tot in het Japanse parlement. Zo'n dutje kan gelden als teken van toewijding: je bent zo moe omdat je hard hebt gewerkt en je nachtrust hebt opgeofferd. Het wordt geaccepteerd zolang het de situatie niet in gevaar brengt, en wie mag slapen, hangt af van de machtsverhoudingen. Ook Japanse scholieren studeren vaak tot laat in de nacht en dutten overdag, ook in de klas, wat breed wordt getolereerd.

Japan: samen slapen op een futon

Jonge kinderen slapen in Japan traditioneel dicht bij hun ouders, in hetzelfde bed of op een eigen futon, een Japanse slaapmat, in dezelfde kamer. Japanse moeders beschrijven bijvoorbeeld de kawa-opstelling, waarbij het kind tussen de ouders in slaapt. In een interviewstudie uit 1999 sliep 59 procent van de Japanse kinderen van een half jaar tot vier jaar minstens drie keer per week bij hun ouders, tegen 15 procent van de Amerikaanse kinderen. De onderzoekers concludeerden dat samen slapen op zichzelf niet samenhing met meer slaapproblemen bij jonge kinderen. Onderzoek onder Japanse moeders uit 2008 en 2009 liet zien dat samen slapen nog net zo gewoon was als in de jaren zestig en tachtig.

Spanje: de siësta is minder algemeen dan je denkt

De siësta wordt vaak met Spanje geassocieerd, maar lang niet iedere Spanjaard doet nog een middagdutje. In een Spaanse peiling van onderzoeksbureau Simple Lógica uit december 2016 zei 57,9 procent nooit een siësta te doen. Van de ondervraagden deed 17,6 procent het vier tot zeven dagen per week en 13,2 procent elke dag. Wie wel een siësta deed, sliep gemiddeld 35 minuten. Ouderen deden het vaker dan jongeren, en mannen vaker dan vrouwen. Het beeld van de Spanjaard die elke middag slaapt, klopt dus voor een kleine groep.

Bestaat er één Nederlandse slaapcultuur?

Nee: ook de term Nederlandse slaapcultuur vraagt om nuance, want binnen Nederland bestaan verschillende tradities en ideeën over slaap.

Dat zie je bijvoorbeeld bij samen slapen. In een groot Nederlands onderzoek onder 6.309 kinderen kwam bed-sharing bij gezinnen met een Nederlandse achtergrond relatief weinig voor en nam het tussen twee en 24 maanden af. Bij gezinnen met een Turkse, Marokkaanse of Caribische achtergrond kwamen andere patronen voor.

De onderzoekers interpreteerden dat als een aanwijzing dat culturele waarden waarschijnlijk een rol spelen, al blijft dat een interpretatie van observationele gegevens. Maar het laat wel mooi zien dat zelfs binnen één land verschillende ideeën bestaan over iets ogenschijnlijk eenvoudigs als de vraag: waar hoort een kind 's nachts eigenlijk te slapen?

Wat we over volwassen Nederlanders níét weten

Het sterkste specifieke bewijs over een Nederlandse slaapcultuur gaat over baby's, kinderen en hun ouders; over de slaapopvattingen van volwassen Nederlanders weten we veel minder. Dit gebrek aan onderzoek bij volwassenen is meteen de belangrijkste beperking.

We weten veel minder goed of volwassen Nederlanders zich sterker dan mensen in andere landen vastklampen aan acht uur slaap, ononderbroken doorslapen, vaste bedtijden, slaapoptimalisatie of het idee dat nachtelijk wakker worden abnormaal is.

Ik zou daarom niet zonder bewijs zeggen dat Nederlanders bijvoorbeeld meer dan andere volkeren geobsedeerd zijn door acht uur slaap. Dat klinkt misschien aannemelijk, maar aannemelijk is niet hetzelfde als aangetoond.

Van rust en regelmaat naar slaapoptimalisatie

Aan de klassieke Nederlandse boodschap van rust en regelmaat voegt de moderne slaapcultuur het meten en optimaliseren van slaap toe, en daar vind ik een interessante spanning in zitten. De klassieke boodschap was vrij eenvoudig: rust, regelmaat, niet te veel prikkels. Nu kunnen we onze slaap meten, scores vergelijken, diepe slaap volgen en proberen iedere nacht te optimaliseren.

In mijn eigen werk rond slapeloosheid zie ik wat er kan gebeuren wanneer een gezond bedoelde regel omslaat in een norm waaraan iemand denkt te moeten voldoen. Iemand wordt om drie uur wakker en denkt niet alleen: ik ben wakker, maar ook: dit hoort niet, mijn slaap raakt verstoord, morgen functioneer ik niet, ik moet nu weer slapen.

Slaapinspanning: slaap willen afdwingen

Dat past ook bij onderzoek naar slaapinspanning: de neiging om slaap actief te controleren of af te dwingen. In een studie uit 2024 onder oudere volwassenen hing een afname van die slaapinspanning samen met verbetering van slapeloosheidsklachten na online CGT-I. Die uitkomst is geen bewijs dat gedachten over slaap op zichzelf slapeloosheid veroorzaken. Ze ondersteunt wel het idee dat niet alleen wakker zijn telt. Ook wat je van dat wakker zijn vindt en wat je probeert te doen om het te stoppen, kan onderdeel worden van het probleem.

Daarom kijk ik bij slapeloosheid niet alleen naar minuten slaap en minuten wakker, maar ook naar de strijd die iemand met die wakkerheid voert.

Is goede slaap een cultureel begrip?

Ja, deels: slaap zelf is biologisch, maar wat we goede slaap noemen, is niet volledig biologisch bepaald.

Of een baby alleen of bij de ouders slaapt, hoe laat kinderen naar bed gaan, hoeveel dutjes normaal worden gevonden, hoe belangrijk regelmaat is en hoeveel nachtelijk wakker worden acceptabel voelt: zulke opvattingen worden mede gevormd door de omgeving waarin iemand leeft.

Vooral in onderzoek naar baby's, kinderen en hun ouders komt rust en regelmaat naar voren als een opvallend Nederlands cultureel thema rond slaap.

Dat betekent niet dat regelmaat verkeerd is. Onze biologische klok reageert juist op regelmatige tijdsignalen zoals licht, activiteit en de timing van slapen en opstaan. Maar een culturele gewoonte is nog geen biologische wet.

En misschien is daarom niet alleen de vraag interessant: hoe goed slaap ik? Maar ook: wie heeft mij eigenlijk geleerd hoe goede slaap eruit hoort te zien?

Dit artikel geeft algemene informatie en leefstijladviezen en vervangt geen medisch advies.