Onrustige benen 's avonds en 's nachts hebben niets te maken met zenuwachtig zijn. Je lichaam wekt die drang zelf op, precies op het moment dat je eindelijk stilligt om te gaan slapen: een kriebelende, trekkende aandrang om te bewegen die pas wijkt als je toegeeft. Wie dat elke avond heeft, heeft geen inslaapprobleem uit onrust, maar mogelijk het rustelozebenensyndroom, ook wel restless legs syndrome of RLS.
Je hoofd of je benen
Bij gewone slapeloosheid noem ik het probleem rusteloze waak: je hoofd houdt je wakker. Bij het rustelozebenensyndroom is het vaak anders: je lichaam houdt je wakker. Dat onderscheid is belangrijk, omdat de aanpak anders is: tegen piekeren helpt een andere omgang met de nacht, tegen onrustige benen helpt dat niet.
De klachten worden meestal omschreven als kriebelen, trekken, tintelen of een diep, moeilijk te plaatsen ongemak, zelden als echte pijn. Bij RLS passen vijf kenmerken: een drang om de benen te bewegen, klachten die ontstaan of erger worden in rust, tijdelijke verlichting door bewegen, duidelijk meer klachten in de avond of nacht, en geen betere verklaring door een andere aandoening. Voor de diagnose moeten die kenmerken als geheel passen. Onderzoek naar hoe vaak het voorkomt, laat zien dat het een van de vaker voorkomende en tegelijk minder herkende oorzaken van hardnekkige inslaapklachten is.
Bewegen helpt, even, maar de klachten komen terug
Het venijn zit in de paradox. Bewegen neemt de drang meestal tijdelijk weg, maar zodra je weer stilligt, kunnen de klachten terugkomen. Zo kom je in een cirkel terecht: liggen wordt onaangenaam, dus je beweegt, wat verlichting geeft, waarna liggen opnieuw onaangenaam wordt. Daarom gaan veel mensen opstaan en rondlopen, en daarom kan inslapen nog lastiger worden.
Wat je zelf kunt proberen bij milde klachten
Bij milde klachten kun je eerst kijken naar mogelijke uitlokkers en verergerende factoren. Veel cafeïne, alcohol en bepaalde medicijnen kunnen klachten versterken. Regelmatig bewegen overdag kan helpen, maar het bewijs voor leefstijlaanpassingen is niet heel sterk en de reactie verschilt per persoon.
Sommige mensen hebben baat bij een warm bad, een massage of het rekken van de benen voor het slapengaan; het bewijs daarvoor is dunner. Het is uitproberen wat bij jouw lichaam werkt en dat vasthouden als vast onderdeel van je avond.
Wanneer naar de huisarts
Houden de klachten aan, of verstoren ze je slaap flink ondanks aanpassingen, ga dan naar je huisarts. Zijn leefstijlaanpassingen niet genoeg, dan kan de huisarts verdere behandeling bespreken. Het rustelozebenensyndroom is geen zeldzaamheid en geen persoonlijk falen.
Uitlokkers: zwangerschap, nieren en medicijnen
Ook zwangerschap, nierproblemen en bepaalde medicijnen kunnen klachten uitlokken of verergeren. Stop medicatie nooit zelf, maar bespreek het met de arts die het voorschrijft.
Periodieke beenbewegingen
RLS gaat vaak samen met periodieke beenbewegingen tijdens de slaap: herhaalde, onwillekeurige bewegingen die je zelf meestal niet merkt.
Bij milde, incidentele klachten kun je vaak eerst zelf kijken naar mogelijke uitlokkers. Worden de klachten frequent, pijnlijk of verstoren ze je slaap duidelijk, dan is medische beoordeling zinvol.
Dit artikel geeft algemene informatie en leefstijladviezen en vervangt geen medisch advies.
Veelgestelde vragen
Waarom worden mijn benen onrustig zodra ik in bed lig?
Die kriebelende drang om je benen te bewegen zodra je 's avonds tot rust komt, kan het rustelozebenensyndroom zijn. Bij RLS passen vijf kenmerken: een drang om de benen te bewegen, klachten die ontstaan of erger worden in rust, tijdelijke verlichting door bewegen, duidelijk meer klachten in de avond of nacht, en geen betere verklaring door een andere aandoening. Bewegen neemt de drang meestal tijdelijk weg, maar zodra je weer stilligt kunnen de klachten terugkomen.
Wat kun je zelf doen tegen onrustige benen?
Bij milde klachten kun je eerst kijken naar mogelijke uitlokkers, zoals veel cafeïne, alcohol en bepaalde medicijnen, en regelmatig bewegen overdag. Sommige mensen hebben baat bij een warm bad, een massage of het rekken van de benen voor het slapengaan. Het bewijs voor die aanpassingen is niet heel sterk en de reactie verschilt per persoon, dus het is uitproberen wat bij jou werkt.
Bronnen
- Allen RP, Picchietti DL, Garcia-Borreguero D, et al.; International Restless Legs Syndrome Study Group. Restless legs syndrome/Willis-Ekbom disease diagnostic criteria: updated International Restless Legs Syndrome Study Group (IRLSSG) consensus criteria. Sleep Medicine. 2014;15(8):860-873. doi 10.1016/j.sleep.2014.03.025.
- Winkelman JW, Berkowski JA, DelRosso LM, et al. Treatment of restless legs syndrome and periodic limb movement disorder: an American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2025;21(1):137-152. doi 10.5664/jcsm.11390.
- Picchietti DL, Hensley JG, Bainbridge JL, et al.; International Restless Legs Syndrome Study Group. Consensus clinical practice guidelines for the diagnosis and treatment of restless legs syndrome/Willis-Ekbom disease during pregnancy and lactation. Sleep Medicine Reviews. 2015;22:64-77. doi 10.1016/j.smrv.2014.10.009.
- Garcia-Borreguero D, Kohnen R, Silber MH, et al. The long-term treatment of restless legs syndrome/Willis-Ekbom disease: evidence-based guidelines and clinical consensus best practice guidance. Sleep Medicine. 2013;14(7):675-684. doi 10.1016/j.sleep.2013.05.016.
- Schredl M. Dream recall frequency and nightmare frequency in patients with restless legs syndrome (RLS) or periodic limb movements disorder (PLMD). International Journal of Dream Research. 2022;15(2):260-266. doi 10.11588/ijodr.2022.2.90589.
- Altalbawy FMA, Kareem M, Sanghvi G, et al. Prevalence of restless legs syndrome during pregnancy: a systematic review and meta-analysis. Sleep Medicine. 2026;144:108904. doi 10.1016/j.sleep.2026.108904.
Gecontroleerd door Merijn op 27 september 2026. Hoe artikelen tot stand komen en worden gecontroleerd staat in het redactiestatuut. Dit artikel geeft algemene informatie en leefstijladviezen en vervangt geen medisch advies. Heb je langere tijd last van slecht slapen of vermoed je een slaapstoornis? Bespreek het met je huisarts.
Lees ook
- Gezondheid en slaapstoornissenEen incidentele korte nacht is geen reden om je zorgen te maken over kanker. Voor langdurige slapeloosheid zijn de onderzoeksresultaten wisselend en is een algemeen oorzakelijk verband met kanker niet overtuigend aangetoond. Nachtwerk verdient afzonderlijke aandacht. Daarnaast is er een duidelijker verband: kanker en de behandeling ervan kunnen je slaap flink verstoren. Ik leg uit wat het onderzoek echt laat zien, waarom verschillende vormen van slaapverstoring niet op één hoop mogen en wanneer hulp zinvol is.
- Gezondheid en slaapstoornissenEen keer kort slapen, een dutje doen of na elf uur naar bed gaan hoeft geen direct effect te hebben op je hart; de koppen daarover komen bijna altijd uit onderzoek dat samenhang laat zien, geen oorzaak. Slaapapneu is de uitzondering die je wel serieus moet nemen. Zes uur slapen, een middagdutje, na elven naar bed, een streepje licht in de slaapkamer: volgens de krantenkoppen is het allemaal slecht voor je hart. Ik leg per kop uit wat het onderzoek echt laat zien en waarom het bewijs meestal dunner is dan de kop doet vermoeden.
- Gezondheid en slaapstoornissenSlecht slapen hangt in onderzoek samen met een hoger risico op dementie, maar het is veel minder duidelijk hoeveel daarvan door het slechte slapen zelf komt; slecht slapen kan ook een vroeg symptoom van alzheimer zijn. "Slechte slapers krijgen vaker alzheimer", lees je geregeld, en wie 's nachts wakker ligt, trekt zich dat logischerwijs aan en gaat daar mogelijk nog meer van wakker liggen. Ik leg uit waar dit vandaan komt, welke rol slaapapneu en slaappillen spelen en wat het glymfatisch systeem hier mee te maken heeft.
Weet je niet welke vraag de jouwe is? Begin bij de slaaphulp
