Nee, de uren voor middernacht tellen niet dubbel. Wel zit de meeste diepe slaap in het eerste deel van je slaapperiode. Die verdeling volgt dus niet de klok aan de muur. Een avondmens die om één uur gaat slapen, krijgt zijn meeste diepe slaap bijvoorbeeld tussen één en zes.
Wat er wél klopt: je eerste uren bevatten de meeste diepe slaap
De diepe slaap zit vooral in de eerste helft
Je nacht bestaat uit cycli, en gemiddeld duren die bij mensen ongeveer anderhalf uur, met veel variatie daaromheen. De diepe slaap, NREM 3, is niet gelijk verdeeld over die cycli. Verreweg het meeste ervan valt in de eerste helft van de slaap. Evolutionair lijkt dat ook logisch: na de eerste helft van je slaaptijd heb je de belangrijkste slaap voor fysiek herstel gehad. Een hypothese is dat de oermens in tijden dat er maar weinig geslapen kon worden zo toch goed kon reageren op gevaar. Waarom je daardoor rond drie uur vaker wakker wordt, lees je in wakker worden rond drie uur is normaal.
Eerst betekent: vanaf het moment dat jij inslaapt
De meeste diepe slaap zit dus meestal inderdaad in je eerste uren. Maar "eerst" betekent: gerekend vanaf het moment dat jij in slaap valt. Bij een ochtendmens die om tien uur slaapt, ligt die diepe slaap voor een deel vóór middernacht. Bij een avondmens die om één uur slaapt, ligt die er volledig na. Vroeger naar bed gaan dan je biologische klok aangeeft, levert meestal geen extra diepe slaap op. De kans is groter dat je misschien zelfs langer wakker ligt. Welk slaaptype jij bent, lees je in ochtendmens of avondmens.
Waar de mythe vandaan komt
Ik vermoed dat dit idee stamt uit een tijd waarin mensen gemiddeld eerder naar bed gingen en kunstlicht de avond nog niet urenlang verlengde. Als je om negen of tien uur gaat slapen, valt een groot deel van je diepe slaap vanzelf vóór middernacht. Zo kan een toevallige samenloop makkelijk veranderen in een vaste regel.
Voor je slaap zijn regelmaat, voldoende slaapdruk en een bedtijd die past bij je eigen biologische ritme waarschijnlijk belangrijker dan een zogenaamd magisch tijdstip.
Hoe mensen in de middeleeuwen midden in de nacht wakker waren
Een eerste en een tweede slaap
Dat onze nacht één ononderbroken blok zou moeten zijn, is volgens historicus Roger Ekirch een vrij recent idee. In grote delen van West-Europa bestond de slaap in de middeleeuwen uit twee delen: een eerste en een tweede slaap, met daartussen een langere periode wakker zijn. Die nachtelijke waak werd volgens Ekirch niet als probleem gezien, maar als gunstig. De eerste slaap nam de ergste uitputting weg, en in de stilte van de nacht praatten bedgenoten, baden mensen of deden ze huishoudelijke klusjes. Artsen raadden zelfs aan om na de eerste slaap seks te hebben: een perfecte gelegenheid om kinderen te verwekken, en met meer plezier ook, meenden ze.
Niet iedereen is het met Ekirch eens
Niet iedereen vindt het bewijs voor Ekirchs eerste en tweede slaap even overtuigend. Niall Boyce, onderzoeker aan Birkbeck, University of London, dook in 2023 opnieuw in de historische bronnen waarop die theorie is gebaseerd.
Zijn kritiek is interessant. Volgens Boyce bewijzen de verwijzingen naar een "eerste" en "tweede" slaap niet automatisch dat vrijwel iedereen vroeger iedere nacht in twee vaste blokken sliep. Dezelfde teksten kunnen soms ook wijzen op af en toe wakker worden, slechte slaap of nachtelijke activiteiten. Hij vindt daarom dat Ekirch van veel losse historische aanwijzingen een te algemeen slaappatroon heeft gemaakt.
Ekirch is het daar nadrukkelijk niet mee eens. Hij stelt dat Boyce slechts een deel van zijn bewijs bespreekt en wijst erop dat sinds zijn eerste publicatie veel meer historische verwijzingen naar eerste en tweede slaap zijn gevonden.
Ook bij hedendaagse traditionele volkeren zien we geen universeel patroon. De Hadza in Tanzania slapen doorgaans in één blok, terwijl Samson en collega's bij een agrarische gemeenschap op Madagaskar zonder elektriciteit juist duidelijk in twee delen onderbroken slaap vonden. Het veiligste antwoord is daarom waarschijnlijk: mensen kunnen een langere periode onderbroken slapen, en vroeger gebeurde dat mogelijk vaker, maar er is geen overtuigend bewijs dat alle mensen van nature in twee vaste blokken horen te slapen.
Hoe onze voorouders sliepen, lees je in hoe sliepen oermensen.
En de siësta?
Siësta betekent "zesde uur", het moment waarop mensen in warme streken een dutje doen en de winkels sluiten, en de gewoonte gaat waarschijnlijk minstens terug tot de Romeinse tijd. Bij jager-verzamelaars is een lang middagdutje in de schaduw een gewoon verschijnsel. In Spanje is de siësta intussen minder populair dan je misschien zou denken: in een enquête uit 2016 deed bijna 58 procent van de ondervraagden nooit een middagdutje en hield slechts 18 procent vier of meer dagen per week een siësta.
De conclusie is: Er is geen heilig tijdstip, geen heilig blok en geen heilig aantal uren. Er is jouw klok, jouw diepe slaap in de eerste uren daarvan, en jouw manier van omgaan met dat wakker zijn. Hoeveel uur slaap jij nodig hebt, lees je in hoeveel uur slaap heb je echt nodig. Meer mythes en feiten vind je in de hub mythe of feit.
Lig je elke nacht urenlang gespannen wakker en ben je overdag niet meer uitgerust? Zulke klachten zijn geen kwestie van het juiste tijdstip. Bespreek het met je huisarts. Dit artikel geeft algemene informatie en leefstijladviezen en vervangt geen medisch advies.
Probeer het zelf
- In een paar minuten een beeld van je slaappatroon en een eerste stap.Doe de slaaptest
Veelgestelde vragen
Is slaap voor middernacht meer waard?
Nee. De diepe slaap die belangrijk is voor lichamelijk herstel zit vooral in het eerste deel van je slaap. Maar dat betekent niet dat slaap vóór middernacht dubbel telt. Die verdeling hangt samen met je biologische ritme, dus met wanneer jouw lichaam aan zijn nacht begint, niet met wat de klok aanwijst.
Is tussen tien en elf uur naar bed gaan het beste voor je hart?
Nee, zo stellig is het niet. Die aanbeveling komt uit observationeel onderzoek, waarin een verband werd gezien tussen naar bed gaan rond 22.00 tot 23.00 uur en een lager cardiovasculair risico. Een verband is geen oorzaak en gevolg, en 22.37 uur is niet ineens het magische tijdstip voor je hart. Belangrijker zijn regelmaat, voldoende slaap, een gezonde leefstijl en zo veel mogelijk je eigen biologische ritme volgen.
Wat gebeurt er in de eerste uren van je nacht?
Vroeg in je nacht zit de meeste diepe slaap, wat soms met de oudere term kernslaap wordt aangeduid. Welk deel van de nacht het meest herstelt, hangt af van wat voor herstel je bedoelt: fysiek of mentaal. De diepe slaap vroeg in de nacht en de REM-slaap later in de nacht hebben elk een eigen functie. En die eerste uren tellen vanaf het moment dat jij in slaap valt, niet vanaf een vast tijdstip.
Bronnen
- Ekirch AR. At Day's Close: Night in Times Past. New York: W.W. Norton; 2005.
- Boyce N. Have we lost sleep? A reconsideration of segmented sleep in early modern England. Med Hist. 2023;67(2):91-108. doi 10.1017/mdh.2023.14.
- Boorde A. A Compendious Regiment or a Dietary of Health. London; 1542. Historische bron over onder meer de eerste slaap en adviezen rond slaaphouding.
- Samson DR, Manus MB, Krystal AD, Fakir E, Yu JJ, Nunn CL. Segmented sleep in a nonelectric, small-scale agricultural society in Madagascar. Am J Hum Biol. 2017;29(4):e22979. doi 10.1002/ajhb.22979.
- Yetish G, Kaplan H, Gurven M, Wood B, Pontzer H, Manger PR, Wilson C, McGregor R, Siegel JM. Natural sleep and its seasonal variations in three pre-industrial societies. Curr Biol. 2015;25(21):2862-2868. doi 10.1016/j.cub.2015.09.046.
- Nikbakhtian S, Reed AB, Obika BD, Morelli D, Cunningham AC, Aral M, Plans D. Accelerometer-derived sleep onset timing and cardiovascular disease incidence: a UK Biobank cohort study. Eur Heart J Digit Health. 2021;2(4):658-666. doi 10.1093/ehjdh/ztab088.
- Simple Lógica. La siesta entre los españoles. December 2016. Enquête onder Spanjaarden over de siësta.
- Van de Laar M. Slapen als een oermens. Spectrum; 2025. Hoofdstuk 2: Middernacht; hoofdstuk 4: De vicieuze cirkel.
Gecontroleerd door Merijn op 26 september 2026. Hoe artikelen tot stand komen en worden gecontroleerd staat in het redactiestatuut. Dit artikel geeft algemene informatie en leefstijladviezen en vervangt geen medisch advies. Heb je langere tijd last van slecht slapen of vermoed je een slaapstoornis? Bespreek het met je huisarts.
Lees ook
- Slaapritme en biologieHet is vier uur en je ligt nog wakker: heeft slapen nu nog zin? Ja. Twee of drie uur slaap is beter dan geen slaap. Ik leg uit wat het onderzoek naar korte nachten laat zien en waarom er geen juiste bedtijd per leeftijd bestaat: die reken je uit vanuit je opstaantijd en je eigen slaapbehoefte.
- Slaapritme en biologieWakker worden tussen 3 en 5 uur hoort meestal bij normale slaap: in de tweede helft van de nacht heb je relatief minder diepe slaap, is je slaapdruk lager en beweegt je ritme richting wakker zijn. Voor de Chinese orgaanklok ontbreekt het wetenschappelijk bewijs. Wie online zoekt naar "wakker worden rond 3 of 4 uur 's nachts", komt toch al snel bij die orgaanklok terecht. Tussen 1 en 3 uur zou je lever aan de beurt zijn, tussen 3 en 5 uur je longen, en wakker worden rond 4 uur zou zelfs wijzen op verdriet dat zich in je longen heeft vastgezet. Ik leg uit wat de orgaanklok zegt en wat de slaapwetenschap zegt.
- Slaapritme en biologieWie ADHD heeft en slecht slaapt, krijgt vaak hetzelfde advies: ontspanningsoefeningen tegen dat drukke hoofd. In de praktijk zag ik iets anders. Bij een deel van de mensen met ADHD en hardnekkige inslaapproblemen speelt een vertraagde biologische klok een belangrijke rol: de aanmaak van melatonine komt later op gang, waardoor je laat in slaap valt en laat wakker wordt. Dan los je het probleem niet op door alleen te ontspannen. Wat wel kan helpen, is invloed uitoefenen op een laat afgestelde biologische klok door middel van licht, timing, en soms melatonine, maar dat laatste altijd in overleg met een arts of apotheker.
Weet je niet welke vraag de jouwe is? Begin bij de slaaphulp
